De GACS-plicht geldt al — en je gebouwbeheersysteem is niet hetzelfde
Share
In het kort
- Sinds 1 januari 2026 moeten utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelinstallatie van 290 kW of meer een GACS hebben. Dat staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving en is dus handhaafbaar.
- Een bestaand gebouwbeheersysteem voldoet daar niet automatisch aan. De meeste sturen wel aan, maar analyseren en rapporteren niet.
- De prestaties worden beoordeeld met NEN-EN-ISO 52120-1: het systeem moet minimaal klasse C halen en de energiebewaking klasse B.
- Eind 2029 zakt de grens naar 70 kW. Dan vallen ook middelgrote kantoren, scholen, gezondheidscentra en grotere winkels eronder.
- Per 29 mei 2026 is de eerste tranche van EPBD IV van kracht en zijn de EPBD III-keuringen van airco- en verwarmingsinstallaties vervallen.
Veel gebouweigenaren weten van niets. En degenen die er wel van hebben gehoord, denken vaak dat ze er al aan voldoen omdat er een gebouwbeheersysteem in het pand hangt. Dat is precies waar het misgaat, en dat maakt dit voor jou een gesprek waard.
1. Wat een GACS is, en wat het niet is
GACS staat voor gebouwautomatiserings- en controlesysteem. De eis bestaat uit twee delen die vaak door elkaar lopen:
- De automatisering: installaties worden automatisch aangestuurd op basis van vraag en gebruik.
- De controle: het energieverbruik wordt continu gemeten, geanalyseerd en gerapporteerd, en rendementsverlies wordt gesignaleerd.
Dat tweede deel ontbreekt bij de meeste bestaande installaties. Er hangt regeltechniek die keurig aanstuurt, maar niemand ziet wanneer een systeem slechter gaat draaien. Een gebouwbeheersysteem is dus niet hetzelfde als een GACS.
De kortste toets die je bij een klant kunt doen: kan het systeem laten zien hoeveel energie er vorige maand is gebruikt, en of dat meer of minder was dan verwacht? Kan het dat niet, dan is het geen GACS.
2. Voor welke gebouwen het geldt
Het gaat om het totale nominale vermogen van alle verwarmings- en koelinstallaties in het gebouw bij elkaar opgeteld. Niet om één ketel of één machine. Dat wordt vaak verkeerd ingeschat.
- Boven de 290 kW: de verplichting geldt nu al, voor zowel nieuwbouw als bestaande bouw.
- Tussen 70 en 290 kW: uiterlijk eind 2029.
- Het gaat om comfortinstallaties: ruimteverwarming, koeling en warm tapwater. Installaties die uitsluitend een industrieel proces bedienen vallen er niet onder.
- Bij een gemengd gebouw haal je het vermogensdeel van de woonfunctie van het totaal af.
Denk aan kantoorpanden, scholen, zorginstellingen, winkelcentra, fabriekshallen en werkplaatsen. Bij een fabriekshal met een flinke luchtbehandeling ben je die 290 kW sneller voorbij dan de eigenaar verwacht.
3. Hoe eraan getoetst wordt
De beoordeling loopt via NEN-EN-ISO 52120-1. Die norm kent vier klassen, van D (geen automatisering) tot A (volledig geïntegreerd). De eis in de praktijk:
- Het systeem als geheel moet minimaal klasse C halen.
- De energiebewaking moet minimaal klasse B halen.
De RVO heeft een checklist gepubliceerd waarmee je per controlepunt kunt nalopen of een systeem waarschijnlijk voldoet. Voor een volledige toets is meestal een uitgebreidere analyse nodig. Goed om te weten: de norm zelf is inmiddels kosteloos beschikbaar, omdat de wet ernaar verwijst.
4. En dit wordt vaak gemist: de keuringen zijn veranderd
Per 29 mei 2026 is de eerste tranche van EPBD IV in werking getreden. Daarmee zijn de EPBD III-keuringen van airconditioning- en verwarmingsinstallaties vervallen.
Let op wat er níet vervalt. De lekdichtheidscontrole van koudemiddelen blijft gewoon bestaan, net als de keuringen van individuele stooktoestellen. Die verplichtingen lopen door, ook als er een GACS in het pand zit. Leg dat uit bij je klanten, want er zijn er die denken dat ze nu overal vanaf zijn.
5. Wat dit voor jouw orderportefeuille betekent
Dit is geen theorie maar werk dat op de plank ligt:
- Loop je utiliteitsklanten na en tel per pand het totale vermogen op. Wie zit boven de 290 kW?
- Beoordeel de bestaande regeltechniek kritisch. Wat kan het al, en waar ontbreekt de meting en de rapportage?
- Maak het verschil zichtbaar tussen wat er hangt en wat klasse C en B vragen.
- Zet het in een aanbieding met een gefaseerde aanpak: eerst meten en rapporteren, daarna de regeltechniek.
- Denk vooruit naar 2029. Een klant tussen de 70 en 290 kW heeft nog tijd, maar wie nu toch al aan de installatie werkt kan het meteen goed doen.
Ga uit van de bron
De eisen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving en worden door de RVO toegelicht, inclusief de checklist. De technische beoordeling loopt via NEN-EN-ISO 52120-1. Regelgeving rond de EPBD is in beweging en er lopen nog wetswijzigingen. Ga voor een concreet pand altijd uit van die bronnen en van je gemeente of omgevingsdienst, niet van een samenvatting — ook niet van deze.
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Werkzaamheden aan technische bouwsystemen horen te worden uitgevoerd door vakbekwame personen volgens de geldende normen en de voorschriften van de fabrikant.
InstallatieTools
Voor installateurs, door installateurs.